Fernando Santos – wiek, sukcesy trenerskie, życie prywatne

Fernando Santos urodził się 10 października 1954 roku w Lizbonie, więc ma dziś 71 lat, a jego dorobek trenerski to m.in. mistrzostwo Europy 2016 i triumf w Lidze Narodów UEFA 2018/2019. Ten inżynier z wykształcenia prowadził reprezentacje Grecji, Portugalii, Polski i Azerbejdżanu, a wcześniej zdobywał tytuły z FC Porto i AEK Ateny. Prywatnie jest wierzącym katolikiem, mężem Guilherminy i ojcem dwojga dzieci. Jeśli chcesz poznać pełną drogę Santosa – od obrońcy Estorilu po selekcjonera mistrzów Europy – czytaj dalej.

Ile lat ma Fernando Santos?

Fernando Manuel Fernandes da Costa Santos przyszedł na świat 10 października 1954 roku w Lizbonie. W 2026 roku oznacza to, że ma 71 lat – należy więc do grona najbardziej doświadczonych, wciąż aktywnych trenerów, którzy pracowali na najwyższym poziomie reprezentacyjnym w Europie.

W wieku 33 lat zakończył piłkarską karierę w Estoril, a już w 1987 roku został tam asystentem trenera. Od tego momentu nieprzerwanie funkcjonuje w futbolu jako szkoleniowiec, co daje blisko czterdzieści lat pracy przy ławce trenerskiej. W tym czasie prowadził kluby w Portugalii, Grecji, Turcji oraz cztery reprezentacje narodowe: Grecji, Portugalii, Polski i Azerbejdżanu.

Jak wyglądała kariera piłkarska Fernando Santosa?

W piłkę zaczął grać w młodzieżowej drużynie Operario Lisboa jako szesnastolatek. W 1971 roku trafił do akademii SL Benfiki, co w Portugalii wciąż uchodzi za wyróżnienie – choć do pierwszego zespołu „Orłów” ostatecznie się nie przebił. Profesjonalny debiut zaliczył w GD Estoril Praia, z którym był związany przez większość kariery zawodniczej.

W Primeira Divisão zadebiutował 7 września 1975 roku w wygranym 2:0 meczu Estorilu z Farense, rozgrywając pełne 90 minut. Pierwsze gole na najwyższym poziomie strzelił w sezonie 1978/79, w którym opuścił tylko jedno ligowe spotkanie. Sezon 1979/80 spędził w CS Marítimo, gdzie również był podstawowym obrońcą, po czym wrócił do Estorilu i grał tam jeszcze osiem lat, w tym pięć sezonów w Segunda Liga.

Łącznie na poziomie seniorskim rozegrał 242 mecze i strzelił 4 gole, z czego w samej Primeira Divisão – dla Estoril i Marítimo – 161 spotkań oraz 2 bramki. Występował głównie jako obrońca, co w późniejszych latach mocno wpłynęło na jego trenerski styl – nastawiony na organizację gry w defensywie i zabezpieczenie pola karnego.

Jakie wykształcenie ma Fernando Santos?

Ojciec Santosa, Francisco, prowadził biznes związany z przemysłem samochodowym i handlował akcesoriami do aut. Chciał, by syn związał się z techniką, a nie z futbolem, dlatego długo blokował jego piłkarskie ambicje. Zgodził się na grę w Benfice dopiero wtedy, gdy Fernando obiecał, że nie zawali studiów i zaliczy egzaminy.

W 1977 roku przyszły selekcjoner skończył studia inżynierskie na kierunku technologia elektryczna i telekomunikacyjna na Instituto Superior de Engenharia de Lisboa. Równolegle z pierwszymi krokami w trenerce przez 18 lat pracował jako dyrektor techniczny w luksusowym Hotel Palácio w Estoril, nadzorując dział techniczny obiektu. Tę „podwójną karierę” – trenera i inżyniera – prowadził aż do 1998 roku, kiedy przejął FC Porto i całkowicie poświęcił się piłce.

Fernando Santos przez ponad dekadę łączył pracę inżyniera w hotelu Palácio z funkcją trenera, zanim w 1998 roku przeszedł na pełen etat do wielkiego futbolu w FC Porto.

Jakie sukcesy trenerskie odniósł Fernando Santos?

Trenerska kariera Santosa dzieli się wyraźnie na dwa etapy: kluby portugalskie i greckie oraz praca z reprezentacjami. W obu tych światach sięgnął po trofea i wyróżnienia, których lista robi wrażenie nawet na tle najbardziej utytułowanych szkoleniowców Europy.

Jakie tytuły zdobył z klubami?

Po awansie z Estorilem z trzeciej ligi do ekstraklasy i solidnej pracy w Estreli da Amadora, w 1998 roku trafił do FC Porto. Pierwszy sezon 1998/1999 zakończył się mistrzostwem Portugalii i triumfem w Superpucharze Portugalii. W kolejnych dwóch sezonach sięgnął z „Smokami” po Puchar Portugalii w latach 1999/2000 oraz 2000/2001, a klub regularnie bił się o tytuł i grał w ćwierćfinale Ligi Mistrzów.

W 2001 roku przeniósł się do AEK Ateny, z którym zdobył Puchar Grecji 2002. Później prowadził jeszcze Panathinaikos AO, Sporting CP, SL Benficę oraz PAOK FC. W Salonikach – pracując z dyrektorem sportowym Theodorosem Zagorakisem – doprowadził PAOK do 2. miejsca w sezonie 2009/2010, budując zespół, który uchodził za najlepiej zorganizowany taktycznie w Grecji.

Po latach reprezentacyjnych wrócił do klubówki w styczniu 2024 roku, obejmując Beşiktaş JK. Turecki epizod okazał się krótki i burzliwy – 16 spotkań, brak trofeów i zwolnienie 13 kwietnia 2024 roku. Statystyki w Turcji (w zależności od źródła: 4–7 zwycięstw, 4–5 remisów, 5 porażek) pokazały, że jego defensywny styl miał w Stambule ograniczoną akceptację.

Jakie trofea zdobył z reprezentacją Portugalii?

23 września 2014 roku Fernando Santos objął reprezentację Portugalii, przejmując ją po Paulo Bento i nieudanym mundialu w Brazylii. Już dwa lata później dokonał czegoś, czego nie udało się żadnemu wcześniejszemu selekcjonerowi w tym kraju – zdobył mistrzostwo Europy 2016.

Turniej we Francji miał dla Portugalii niezwykły przebieg. Zespół Santosa w fazie grupowej zanotował trzy remisy (1:1 z Islandią, 0:0 z Austrią i 3:3 z Węgrami), awansując do fazy pucharowej z trzeciego miejsca. W 1/8 finału pokonał po dogrywce Chorwację 1:0, w ćwierćfinale wyeliminował Polskę po rzutach karnych (1:1 po 90 minutach i dogrywce), w półfinale ograł Walię 2:0, a w finale zwyciężył Francję 1:0 po golu Édera w dogrywce.

Za ten sukces Santos został w 2016 roku odznaczony tytułem Wielkiego Oficera Orderu Zasługi w Portugalii. W kolejnych latach utrzymał wysoki poziom wyników kadry – w Pucharze Konfederacji 2017 zdobył z Portugalią brązowy medal po wygranej 2:1 z Meksykiem w meczu o trzecie miejsce, a w inauguracyjnej edycji Ligi Narodów UEFA 2018/2019 sięgnął po tytuł, pokonując w finale Holandię 1:0 po bramce Gonçalo Guedesa.

Fernando Santos jako selekcjoner Portugalii sięgnął po trzy medale na imprezach FIFA/UEFA – złoto Euro 2016, brąz Pucharu Konfederacji 2017 i złoto Ligi Narodów 2018/2019.

W trzech ostatnich wielkich turniejach z Portugalią – MŚ 2018, Euro 2020 i MŚ 2022 w Katarze – odpadał odpowiednio w 1/8 finału, 1/8 finału i ćwierćfinale. Po mundialu w Katarze 15 grudnia 2022 roku federacja rozstała się z nim, kończąc ośmioletnią współpracę.

Jak poradził sobie z reprezentacją Grecji?

1 lipca 2010 roku Santos podpisał kontrakt z reprezentacją Grecji, zastępując Otto Rehhagela. W eliminacjach do Euro 2012 jego drużyna osiągnęła bilans 8–1–1, a na turnieju w Polsce i na Ukrainie wyszła z grupy m.in. dzięki remisowi 1:1 z Polską. W ćwierćfinale w Gdańsku Grecy przegrali z Niemcami 2:4, ale w kraju oceniono ten wynik jako sukces.

Grecja pod jego wodzą bez większych problemów zakwalifikowała się też na MŚ 2014 w Brazylii. Po porażce 0:3 z Kolumbią, remisie 0:0 z Japonią i wygranej 2:1 z Wybrzeżem Kości Słoniowej po golu Georgiosa Samarasa z rzutu karnego w doliczonym czasie gry, Grecy awansowali z grupy po raz pierwszy w historii swoich występów na mundialu. W 1/8 finału przegrali po rzutach karnych z Kostaryką (1:1 w meczu). Kontrakt Santosa wygasł 30 czerwca 2014 roku, dzień po spotkaniu w 1/8 finału, i nie został przedłużony.

Jak wyglądał epizod w reprezentacji Polski?

24 stycznia 2023 roku Fernando Santos został oficjalnie zaprezentowany jako selekcjoner reprezentacji Polski, zastępując Czesława Michniewicza. Jego zadaniem była kwalifikacja do Euro 2024 i nadanie kadrze wyraźnego stylu gry – przede wszystkim w ofensywie. Czy to się udało?

Debiut w Pradze 24 marca 2023 roku zakończył się porażką 1:3 z Czechami, przy czym już po trzech minutach było 0:2. W eliminacjach pod wodzą Santosa Polska zanotowała 2 zwycięstwa i 3 porażki – wygrała 1:0 z Albanią i 2:0 z Wyspami Owczymi, ale przegrała 1:3 z Czechami, 2:3 z Mołdawią oraz 0:2 z Albanią na wyjeździe. Mecz w Kiszyniowie z Mołdawią, gdzie prowadząc 2:0, Polacy ostatecznie przegrali 2:3, bywa określany jako największa porażka kadry w XXI wieku.

Na plus zapisano wygraną 1:0 z Niemcami w towarzyskim spotkaniu w Warszawie, dopiero drugą w historii. Mimo to krytyka dotyczyła stylu gry, selekcji zawodników i słabej obecności trenera na meczach Ekstraklasy. Po wrześniowej porażce 0:2 z Albanią 13 września 2023 roku Santos został odwołany ze stanowiska przez PZPN, a kibice w wielu komentarzach ocenili go jako najsłabszego selekcjonera Polski w ostatnich dekadach.

Jakie wyróżnienia indywidualne otrzymał Santos?

Sukcesy z klubami i reprezentacjami przełożyły się na liczne nagrody. W Grecji czterokrotnie odbierał tytuł Trenera Roku Superleague Ellada (2001/2002, 2004/2005, 2008/2009, 2009/2010), a także został wybrany Trenerem Dekady 2000–2010 tamtejszej ligi. W 2011 i 2013 roku głosowanie kibiców i dziennikarzy przyniosło mu miano najlepszego trenera sportowego w Grecji.

Na świecie jego pracę doceniła Międzynarodowa Federacja Historyków i Statystyków Futbolu (IFFHS), przyznając mu tytuł Trenera Roku na świecie w latach 2016 i 2019. W plebiscycie FIFA The Best 2016 zajął 3. miejsce w kategorii Trener Roku, a portugalska nagroda Globos de Ouro uhonorowała go w 2017 roku jako najlepszego trenera męskiego. W 2019 roku odebrał także wyróżnienie PFA Platinum Quinas dla zasłużonych ludzi portugalskiego futbolu.

Jak Fernando Santos prowadzi drużyny?

Jako były obrońca, Santos zawsze stawiał na dyscyplinę taktyczną. Jego zespoły – od Grecji po Portugalię – kojarzyły się z niskim ustawieniem linii obrony, dobrym zabezpieczeniem środka pola i cierpliwym czekaniem na błędy rywala. Czy można powiedzieć, że jego filozofia to „wynik ponad styl”? W wielu wywiadach powtarzał, że futbol ma być przede wszystkim skuteczny i podporządkowany wygrywaniu.

To podejście świetnie sprawdziło się w turniejach pucharowych, jak Euro 2016, gdzie Portugalia przy ograniczonej liczbie zwycięstw w regulaminowym czasie gry dotarła aż do złota. Z kolei w eliminacjach – wymagających systematyczności i częstego narzucania swojej gry słabszym przeciwnikom – jego zachowawczy styl narażał go na ostrą krytykę, czego przykładem była praca z reprezentacją Polski i Azerbejdżanu.

Jak wygląda życie prywatne Fernando Santosa?

Poza boiskiem Santos uchodzi za człowieka rodzinnego i mocno osadzonego w wierze. Jest żonaty z Guilherminą Santos, z którą ma dwoje dzieci. Syn Luis jest ekonomistą, a córka Catia – również związana z życiem zawodowym w Portugalii – rzadziej pojawia się w mediach, ale często towarzyszy rodzicom w ważnych momentach.

Santos jest deklarującym się katolikiem, co sam wielokrotnie podkreślał w wywiadach. W trakcie pracy w Polsce temat jego wiary wracał w kontekście relacji z innymi portugalskimi trenerami, choćby z Paulo Sousą. Były selekcjoner reprezentacji Portugalii biegle posługuje się językiem portugalskim, angielskim i greckim, co pomagało mu w pracy zarówno w klubach, jak i reprezentacjach narodowych różnych krajów.

Życie prywatne Santosa opiera się na trzech filarach, które sam często wymienia: rodzina, praca i wiara.

Choć przez lata mieszkał w wielu krajach – Grecji, Polsce, Turcji czy Azerbejdżanie – zawsze wracał do Lizbony, gdzie dorastał jako syn Marii de Lurdes Fernandes Santos i Francisco Santosa. Ta droga – od syna sprzedawcy akcesoriów samochodowych do mistrza Europy jako selekcjonera – pokazuje, jak mocno połączone są w jego biografii inżynierska precyzja i piłkarski pragmatyzm.